loader

15.10.2017

15.10 + Ensemble
godz. 15:30

Gdańskie koncerty

  • Alina Ratkowska klawesyn
  • Goldberg Baroque Ensemble
  • Andrzej Szadejko organy

Nazwisko gdańskiego klawesynisty i kompozytora Johanna Gottlieba Goldberga rozsławiła pewna anegdota, na zawsze wiążąc je z jednym z najdoskonalszych dzieł Jana Sebastiana Bacha. Niemiecki muzykolog Johann Nikolaus Forkel napisał, że IV część cyklu ClavierÜbung (Aria mit verschiedenen Veränderungen) została skomponowana na prośbę hrabiego Hermanna Carla von Keyserlingka, niemieckiego dyplomaty w służbie Rosji, ponieważ zapragnął on „mieć jakieś utwory klawesynowe o łagodnym i żwawym charakterze dla swego [domowego klawesynisty Johanna Gottlieba] Goldberga, aby mogły rozweselić go nieco w jego bezsenne noce”. Tyleż ciekawe, co niemożliwe – u Bacha nie ma bowiem stosownej dedykacji, a Goldberg, istotnie przyszły wirtuoz, miał wówczas ledwie 14 lat. Tytuł Wariacje Goldbergowskie zrobił jednak zawrotną karierę. Niewiele zachowało się dokumentów biograficznych. Kontakt z Janem Sebastianem Goldberg miał i przypuszczalnie mógł się u niego uczyć. Na pewno zaś pobierał nauki w Dreźnie u Wilhelma Friedemanna Bacha. W 1751 roku rozpoczął służbę u hrabiego von Brühla, która trwała aż do jego przedwczesnej śmierci w wieku 29 lat.

Zachowane kompozycje wskazują na dużą różnorodność jego stylu muzycznego. Niektóre dzieła (kantaty, sonaty triowe) plasują go blisko Jana Sebastiana Bacha, inne – stylu galant. Najbardziej awangardowe utwory, podążające śladem Carla Philippa Emanuela Bacha, napisał Goldberg z myślą o orkiestrze hrabiego Brühla. Znane dziś koncerty klawesynowe (Goldberg był ponoć krytyczny w stosunku do swojej twórczości i wiele utworów zniszczył) mogą służyć na wizytówkę jego artystycznych horyzontów. Obydwa są sporych – zupełnie XIX-wiecznych – rozmiarów i mocno wykraczają poza ówczesne standardy. Wiele w nich bujnego bogactwa: oryginalnych tematów, wirtuozowskich pasaży, linii melodycznych obfitujących w duże skoki, kontrastów dynamicznych, a przede wszystkim nowatorskiej harmoniki, często ujmowanej w długie łańcuchy sekwencji i progresji, najciekawszej w wolnych częściach. W Koncercie d-moll – bardzo wizjonerskim – wszystkie trzy ogniwa powiązał Goldberg orkiestrowymi łącznikami (podobnie, jak prawie 100 lat później uczynił Mendelssohn w Koncercie skrzypcowym). Z przyczyn oczywistych nie znał dzieł Gdańszczanina i na pomysł wpadł indywidualnie, ale właśnie o muzycznej wyobraźni Goldberga ten fakt świadczy jak najlepiej.

Johann Gotlieb Goldberg (1727 – 1756)

    • Koncert d-moll
      Allegro – Largo – Allegro di molto
    • Koncert Es-dur
      Allegro – Largo – Allegro di molto

+organowe Tafelmusik

 

Organy PLUS+ © 2016
designed by monolight.eu